صنعت فولاد ایران که دههها بر مدارِ انرژی ارزان میچرخید، اکنون در گردابِ «قیمتگذاری چندلایه» گرفتار شده است. تحلیل دادههای ۱۴۰۴ نشان میدهد با جهش ۹۹۰۰ درصدی نرخ برق در بازار آزاد، انرژی از «مزیت رقابتی استثنایی» به «عامل اصلی نااطمینانی» در زنجیره تولید بدل شده است. این تغییر وضعیت، نه فقط یک نوسان هزینهای، که جابجایی پارادایم تولید است که در آن، شکاف میان نرخ دولتی و آزاد، عملا پیشبینیپذیریِ سودآوری را از تولیدکنندگان سلب کرده و بقای فولاد ایران در بازارهای جهانی را با چالشی بنیادین مواجه ساخته است
بررسی مقایسهای نرخ برق صنعت فولاد در سال ۱۴۰۴ که از سوی انجمن صنفی کارفرمایی تولیدکنندگان فولاد آلیاژی ارائه شده، این شکاف را بهروشنی نشان میدهد. در پایینترین سطح، «برق دولتی» با نرخ ۲.۸ سنت به ازای هر کیلوواتساعت قرار دارد؛ نرخی که حتی از قطر با ۳.۶ سنت و عربستان سعودی با ۴.۸ سنت نیز پایینتر است و در این سطح، بیشترین مزیت رقابتی را برای فولاد ایران ایجاد میکند.
سطح میانی هزینه؛ ایران در کنار رقبای با هزینه متوسط
در سطح میانی، نرخ ۸.۸ سنتی معادل برق صادراتی به عراق قرار دارد. در این سطح، هزینه انرژی فولاد ایران در رده کشورهایی با ساختار هزینه متوسط قرار میگیرد؛ کشورهایی مانند روسیه با ۷.۳ سنت، قزاقستان با ۵ تا ۷ سنت و امارات با ۶.۳ تا ۱۰.۳ سنت.
این سطح از قیمتگذاری نشان میدهد که صنعت فولاد ایران در صورت فاصله گرفتن از برق ارزان، دیگر در موقعیت استثنایی گذشته قرار ندارد و هزینه انرژی آن به سطوحی نزدیک میشود که در میان رقبای منطقهای و بینالمللی نیز مشاهده میشود.
بازار آزاد؛ نقطه از دست رفتن مزیت انرژی
روی دیگر این ساختار، الزام به تامین انرژی از «بازار آزاد» با نرخ ۱۱.۵ سنت است. در این سناریو، هزینههای تولید فولاد ایران از صادرکنندگان انرژیمحور فاصله میگیرد و در دسته کشورهایی با انرژی گران قرار میگیرد؛ همتراز با ترکیه با ۱۰ تا ۱۱ سنت و در محدوده نوسانات قیمتی کشورهایی مانند آمریکا با ۷ تا ۱۷ سنت و پیک تابستان عمان با ۳.۱ تا ۱۳ سنت.
این یعنی همان صنعتی که در یک سطح از تامین برق، از مزیت کمنظیر برخوردار است، در سطح دیگر ممکن است با هزینهای مواجه شود که مزیت تاریخی آن را به طور جدی تضعیف کند. به همین دلیل، مساله اصلی فقط افزایش تعرفه نیست، بلکه دامنه نوسان و چندلایگی نظام قیمتگذاری است که به منبع اصلی نااطمینانی تبدیل شده است.
جهش تعرفه در داخل؛ از ۸۰ تومان تا ۸۰۰۰ تومان
ابعاد این تحول زمانی روشنتر میشود که روند تغییرات نرخ برق در بازه ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ بررسی شود. به گفته رئیس انجمن فولاد آلیاژی ایران، نرخ برق مصرفی صنعت فولاد از ۸۰ تومان به ازای هر کیلوواتساعت در سال ۱۳۹۹، در سال ۱۴۰۴ به ۱۹۲۰ تومان برای برق دولتی و ۸۰۰۰ تومان برای برق آزاد رسیده است.
این تغییر تنها یک افزایش تدریجی نیست، بلکه یک جهش بزرگ در یکی از نهادههای اصلی تولید است؛ جهشی که عملا برق را از یک مزیت هزینهای به یک عامل فشار مستقیم بر تولید تبدیل کرده است.
تورم ۲۳۰۰ درصدی و جهش ۹۹۰۰ درصدی در هزینه برق
بر مبنای همین ارقام، از منظر اقتصاد تولید، صنعت فولاد با تورم ۲۳۰۰ درصدی در بخش دولتی و جهش ۹۹۰۰ درصدی در بازار آزاد طی پنج سال مواجه شده است. چنین افزایشی در یک بازه زمانی کوتاه، بیانگر آن است که هزینه برق دیگر متغیری باثبات و قابل پیشبینی برای بنگاههای فولادی نیست.
اختلاف فاحش میان حداقل و حداکثر نرخ برق داخلی، ریسک نوسانات هزینهای را برای سرمایهگذاران و تولیدکنندگان زنجیره فولاد به شدت افزایش داده است. در چنین فضایی، بنگاه تولیدی نه فقط با مساله قیمت بالا، بلکه با مسئله پیشبینیناپذیری قیمت نیز روبروست؛ مسالهای که میتواند تصمیمگیری درباره تولید، توسعه و صادرات را تحت تاثیر قرار دهد.
برق؛ متغیر تعیینکننده در آینده رقابتپذیری فولاد
پیام اصلی این تحولات آن است که آینده رقابتپذیری فولاد ایران بیش از گذشته به پایداری دسترسی به انرژی وابسته شده است. اگر برق با نرخ ۲.۸ سنت در دسترس باشد، ایران همچنان در جایگاه رقابتی بالایی قرار میگیرد اما اگر تامین برق به سمت نرخ ۱۱.۵ سنت حرکت کند، هزینه تولید در سطحی قرار میگیرد که فاصله صنعت فولاد ایران با مزیت انرژیمحور گذشته بهوضوح افزایش مییابد.
به بیان دیگر، فاصله میان ۸۰ تومان تا ۱۹۲۰ تومان و سپس ۸۰۰۰ تومان، فقط یک تغییر تعرفهای نیست؛ بلکه نشانه جابجایی جایگاه برق در ساختار تولید فولاد است. برق اکنون یکی از مهمترین متغیرهای شکلدهنده به هزینه، سودآوری و توان رقابت صنعت فولاد ایران است.
جمعبندی؛ شوکی فراتر از افزایش هزینه
آنچه از دادههای موجود برمیآید، این است که صنعت فولاد ایران با شوکی مواجه شده که ابعاد آن فراتر از رشد معمول هزینههاست. نظام چندلایه قیمتگذاری و جهش شدید تعرفهها باعث شده برق از یک مزیت تاریخی به یکی از اصلیترین منابع نااطمینانی در زنجیره تولید فولاد تبدیل شود.
در این چارچوب، فاصله میان ۲.۸ سنت، ۸.۸ سنت و ۱۱.۵ سنت یا میان ۸۰ تومان، ۱۹۲۰ تومان و ۸۰۰۰ تومان، صرفا تفاوت چند عدد نیست؛ بلکه بیانگر سطوح متفاوتی از رقابتپذیری، ریسک و توان برنامهریزی برای صنعت فولاد است. از همین رو، هزینه برق را باید نه یک مولفه فرعی، بلکه یکی از عوامل مرکزی در تحلیل وضعیت کنونی و آینده صنعت فولاد ایران دانست.
منبع : ایراسین
