تأمین مواد منفجره یکی از اساسیترین پیشنیازهای عملیات معدنکاری است؛ بدون انفجار، استخراج متوقف میشود و بدون استخراج، زنجیره تولید مواد معدنی و صنایع معدنی با اختلال مواجه خواهد شد. با این حال، این حلقه حیاتی در بخش معدن ایران سالها است با چالشهای ساختاری دستوپنجه نرم میکند؛ چالشهایی که به گفته فعالان معدنی در حوزه تأمین، قیمتگذاری و کیفیت مواد ناریه خود را نشان دادهاند.
انفجار هزینهها در معادن؛
بحران مواد ناریه از کجا آغاز شد؟
سید حجت زینلی، عضو انجمن مس ایران، مواد ناریه را «خون رگهای معدن» توصیف میکند و بر این باور است بدون تأمین مستمر این مواد، تولید در معادن با مشکل مواجه خواهد شد. در همین راستا، رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی ایران نیز هشدار داده که کمبود مواد ناریه میتواند زنجیره تولید را با اختلال جدی روبهرو کند. به گفته فعالان معدنی، کمبود آنفو و چاشنیهای انفجاری در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مشکلات عملیاتی معادن تبدیل شده است.
از سوی دیگر، وضعیت سایر مواد منفجره متفاوت است. امولایت که به طور ویژه در حفاریهای زیرزمینی و محیطهای مرطوب کاربرد دارد، با مشکل جدی تأمین مواجه نیست، اما فعالان بخش معدن از هزینه بالای آن گلایه دارند. به اعتقاد آنها، استفاده گسترده از این ماده میتواند هزینههای عملیاتی معادن را افزایش دهد.
شکستن انحصار
همچنین بخش مهمی از چالشهای موجود به ساختار تولید و توزیع مواد ناریه بازمیگردد. بر اساس قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات مصوب سال ۱۳۹۰، وزارت دفاع مرجع صدور مجوز، فروش، واردات، صادرات و ساخت مواد تحت کنترل از جمله مواد ناریه و انفجاری است. فعالان اقتصادی و معدنی معتقدند این ساختار انحصاری بر روند تأمین و قیمتگذاری تأثیر گذاشته است. وزیر اقتصاد نیز پیشتر اعلام کرده بود که در صورت لزوم، موضوع در شورای رقابت بررسی خواهد شد. معدنکاران خواستار ایجاد فضای رقابتی بیشتر و تسهیل واردات مواد منفجره مورد نیاز هستند.
یکی از پیشنهادهای مطرحشده برای ساماندهی بازار مواد ناریه، عرضه این محصولات در بورس کالا است. بر اساس مصوبات نشستهای شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی، بررسی چالشهای مرتبط با قیمت، کیفیت و انحصار مواد ناریه در دستور کار قرار گرفته است. کارشناسان بر این باورند عرضه در بورس کالا میتواند به شفافتر شدن فرآیند کشف قیمت و کاهش رانتهای احتمالی در این بازار کمک کند.
رئیس خانه معدن ایران کمبود مواد ناریه را یکی از چالشهای جدی بخش معدن دانسته و بر ضرورت بررسی راهکارهایی مانند واردات تأکید کرده است. در کنار این موضوع، برخی فعالان معدنی اعلام کردهاند که بخش خصوصی در صورت فراهم شدن مجوزهای لازم، آمادگی سرمایهگذاری برای احداث واحدهای تولید مواد منفجره را دارد.
مسیر پرچالش
به طور کلی، فعالان معدنی سه مؤلفه قیمت، کیفیت و تأمین بهموقع را مهمترین چالشهای حوزه مواد ناریه میدانند. آنها همچنین از افزایش قابل توجه قیمت این مواد در سالهای اخیر خبر میدهند و برخی برآوردها از رشد چندصددرصدی قیمتها از سال ۱۳۹۹ تاکنون حکایت دارد. از سوی دیگر، با توجه به سهم بالای معادن کوچک و متوسط در اشتغال این بخش، تداوم مشکلات موجود میتواند فعالیت بخشی از این واحدها را با دشواری مواجه کند.
در مجموع، فعالان بخش معدن معتقدند حل چالش مواد ناریه نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان، از افزایش شفافیت در نظام قیمتگذاری و تسهیل تأمین تا بررسی امکان واردات و توسعه ظرفیت تولید داخلی است. به اعتقاد آنها، بیتوجهی به این مسئله میتواند یکی از مهمترین گلوگاههای تولید در بخش معدن را به چالشی جدیتر تبدیل کند.
منبع : ایراسین
